alerjik hastalıklar

Soru ve Cevaplarla ASTIM

Astım nedir? Nasıl bir hastalıktır?

Astım, akciğerlerin hava yollarında daralma ile giden kronik bir hastalıktır. Ancak yalnızca hava yolu daralması değil, hava yolu iltihabının da eşlik ettiği uzun süreçli bu hastalık, kişilerin yaşam kalitesini bozmak yanında maalesef hayatı tehdit eden sonuçlar da doğurabilmektedir. Hastalık genellikle ataklar halinde seyreder, alerjenler, hava kirliliği, enfeksiyonlar ve bazı başkaca tetikleyiciler hava yollarında ani daralmalar yapıp soluk, alıp vermeyi zorlaştırmaktadır. Hastalarımız bunu “sanki, nefes alamıyorum, suda boğuluyorum gibi” tarif ederler. Burada dikkat edilmesi gereken şey kişiyi ataklardan kurtarmakdan ziyade, atağın bir daha gelmesini engellemek adına hava yollarındaki iltihabı gidermek olmalıdır. Dolayısıyla iyi bir astım tedavisi iyi bir hava yolu iltihabı kontrolünden geçer. Gerçekten de hastalar için son derece büyük problemler yaratan bu hastalığın aslında çözümü, hekim ve hasta iş birliği kurulduğu andan itibaren çok da zor değildir.

Erişkinlerde astım çocuklardan farklı mı?

Erişkin astım ile çocuk astımı arasında esasen çok farklı bulgular yoktur. En önemli bulgu ataklar halinde gelen öksürük nöbetleri diyebiliriz. Hastalarımız öksürük dışında nefes darlığı, hırıltılı solunum, aldığı havanın kendine yetmemesi gibi bulgulardan şikayetçi olmaktadırlar. Bu hastalarımızda çabuk yorulma da önemli şikayetler arasında yer almaktadır. Erişkinlerde ortaya çıkan astımın büyük çoğunlu da aslında çocukluktan kalma olan hastalığının devamı şeklindedir. Bunun dışında daha yaşlı bireylerde ortaya çıkan bir astım türü daha vardır. Biz buna içsel astım ya da alerjik olmayan astım diyoruz. Bu hastalıkta hastalar herhangi bir uyaran olmadan kendiliğinden sıkışma atakları gösterebilirler. İşte bu tür astım çocuklukta başlayan astımdan bu yönüyle farklıdır. Ancak her iki astım türünde de hastalar özellikle hava kirliliği, sigara dumanı, parfüm kokusu gibi uyaranlarla sıkışma gösterebilirler.

Astım nöbetinin belirtileri nelerdir?

Astım gerçekten de nöbetler halinde gelen bir hastalıktır. Nöbetlerin olmadığı durumlarda hastalarımız tamamen normal bir hayat sürerler. Ancak nöbet; özellikle öksürük ve hırıltılı sonulum şeklinde başlar ve giderek artan bir solunum güçlüğü dikkat çeker. Hastalarımız genellikle bu atak ile bir sağlık kuruluşuna başvurmaktadırlar. Ancak hastalığı konusunda tecrübeli olan hastalarımız da kurtarıcı ilaç olarak tabir ettiğimiz ilaçlarla ataklarına ilk müdahaleyi yapabilmektedirler. Alerjik hastalığı tetikleyen bir alerjene maruz kalmak olabilir. Bunun dışında her iki astım tipinde de (alerjik olan ve olmayan) hastalarımız herhangi bir üst ya da alt solunum yolu enfeksiyonu sonrasında atağa girebilirler.  

Astım krizi sırasında neler yapılabilir?

Kliniğimizde astım tanılı hastalarımıza hastalıkları konusunda oldukça iyi düzeyde eğitim vermekteyiz. Bu nedenle takibimizdeki hastalarımız atak esnasında ne yapacaklarını çok iyi bilirler. Genellikle bu hastalarımızın yanında kurtarıcı ilaç olarak tabir ettiğimiz fıs-fıs ilaçlar bulunmaktadır. Bu ilaçlardan 2-8 sıkım kadar kullanmaktadırlar. Eğer ateşleri varsa bu durumu yaratan durumun enfeksiyon olduğu akla gelmeli ve hastalar mutlaka doktorlarına başvurmalıdırlar. Bundan sonraki hastalık tedavisini ve takibini de hekimleri ile birlikte yapmalıdırlar.

Evcil hayvanlar astım atağına yol açar mı?

Evcil hayvanlara karşı alerjisi olan kişilerde bu hayvanlarla temas sonrası astım atağı gelişebilir. Ancak bu tür alerjinin var olup olmadığının alerji testleri ile mutlaka gösterilmesi gerekmektedir. Eğer astımlı kişinin bu tür hayvansal alerjenlere duyarlılığı varsa mutlaka bu tür hayvanlardan uzak durmaları ve evlerinde hayvan beslememelerini öneriyoruz.

Hangi beslenme yanlışları astımı tetikleyebilir?

Erişkin çağındaki bir astım ile beslenme arasında pek bir bağlantı yoktur. Ancak yine de raf ömrü uzun olsun diye bolca katkı maddesi ve/veya boya madde kullanılmış gıdalarla beslenme nadir de olsa erişkin alerjik astımlı kişilerde hastalığı tetikleyebilir. Bunun için daha doğal, taze ve kısa sürede tüketilmesi gereken besinlerle beslenmek mantıklı gibi durmaktadır.

Çocukluk çağı astımının ise gıda ve gıda katkı maddelerinden daha fazla etkilendiği ve hastalığı atağa soktuğu bilinmektedir. Bu çocuklarımızın da doğal ve taze gıdalarla beslenmesi önerilmektedir. Boyalı, katkı maddeli, raf ömrü uzun, paketlenmiş gıdalarda astım atağı açısından risk olabilmektedir. 

Astım hastaları uyudukları yerde ne tür önlemler almalı?

Bazı astımlı hastaların ev tozu akarı dediğimiz ve ev içinde yaşayan böcekçiklerin çıkartılarına karşı alerjileri olabilir. Bu durum da alerji testlerimizle gösterilebilmektedir. Bu kişilerin özellikle yatak odalarında halı, kalın mefruşat, tüylü oyuncak vb. bulundurulmamalıdırlar. Yatak örtüleri ve çarşaflarını haftada bir kez değiştirip en az 60 santigrad derece sıcaklıkta yıkamalıdırlar. Ev temizliği ve özellikle yatak odası temizliği çok fazla önem arz etmekte olup, gün içerisinde havalandırmaya da dikkat etmek gerekmektedir.  

Aşırı hijyenik ortamlar astımı tetikler mi?

Aşırı hijyenik ortamlar anne ve/veya babasında alerji olan çocuklarda ileride alerji gelişmesi açısından bir risk yaratabilir. Erişkinlerde ya da artık alerjik hastalık tablosu oturmuş kişilerin bulunduğu ortamlarda hijyen mutlaka gerekmekle birlikte, bu vakaların da çocukluğunda aslında bir az mikrop almalarını ve bağışıklık sistemlerini güçlendirmek gerekmektedir. Yani alerjik ebeveyni olan çocuklarda hijyen biraz zararlı gibi görünmektedir. Bu çocukların bebekliğinden beri geçirdiği hastalıkların ileride alerji olma risklerini azalttığını bilmekteyiz.

Astımı nasıl tedavi ediyorsunuz?

Astım tedavisi de tüm hastalıkların tedavisi gibi önce iyi bir hasta eğitiminden geçer. Hastaya hastalığı konusunda, korunma yöntemleri konusunda ve olası ataklar konusunda ne yapacağı öğretilmektedir. Bunun dışında hastalık eğer alerjikse ve kişinin şartları uyuyorsa alerjisi olduğu madde ile yapılan aşı tedavisi önemli bir tedavi modelidir. Kliniğimizde bu tedavi oldukça başarılı bir şekilde uygulanmaktadır. Bunun dışında kişilere fıs fıs diye tabir edilen bronş açıcılar veya çok düşük dozda kortizon içeren ilaçlar verilmektedir. Araya giren enfeksiyonlar da mutlaka antibiyotiklerle tedavi edilmektedir. Son dönemde zor astım dediğimiz hasta grubunda kullanılan antikor uygulamaları da oldukça iyi sonuçlar vermektedir. Astım uzun soluklu bir hastalık olup, kişinin tedavisini yıllar boyunca hekimi ile ortaklaşa yürütmesi gereken bir hastalıktır…

Sağlıklı günler dileğiyle…
Prof. Dr. Cengiz KIRMAZ